ICS 2: meer grip op post- en express zendingen

Met ICS 2 krijgen Europese douanediensten een beter zicht op goederen die onderweg zijn naar de EU. Te beginnen met postzendingen die door de lucht komen. Doel: een verhoogde publieke veiligheid.

Om burgers en bedrijven binnen de EU nog beter te beschermen is de afgelopen jaren hard gewerkt aan het Import Control System versie 2. Via ICS 2 worden zo veel mogelijk gegevens verzameld over goederen bestemd voor de EU – nog vóórdat ze in het land van herkomst worden geladen. In de eerste fase van het project gaat alle aandacht uit naar post- en express zendingen.

De ontwikkeling van het vernieuwde aangiftesysteem ICS 2 komt voort uit de wens om de publieke veiligheid te vergroten, vertelt Shirley Gerritsen, directeur van het Douane Landelijk Tactisch Centrum. “Sinds 9/11 weten we hoe kwetsbaar onze samenleving is. Daarna zijn er ook in Europa aanslagen gepleegd. En er is een bom in een luchtvrachtpakket aangetroffen. Terrorisme is dus geen ver-van-mijn-bed-show. Met ICS 2 krijgen we een EU-breed monitoringsysteem, dat ons een veel betere informatiepositie geeft. Zo verbetert vanzelf ook onze geautomatiseerde risicoanalyse van gegevens over goederen die de EU binnenkomen. Over land, via de lucht, het water of het spoor.”

ICS 2 is geen afgebakend systeem. Het is eerder een geheel van verschillende Nederlandse en Europese applicaties en portalen. Vanwege de omvang, complexiteit en impact van ICS 2 is gekozen voor invoering in drie fasen (zie kader). Dit in overleg met het bedrijfsleven. Gerritsen: “Stapsgewijs bouwen we die informatiepositie met elkaar op. De eerste fase beperkt zich voor Nederland tot de postzendingen van PostNL. Alle overige goederenstromen worden meegenomen in fase 2.”

 Flink aan de bak
PostNL is in fase 1 dus de enige aangever in deze specifieke goederenstroom. En met 60 miljoen pakketjes per jaar ook meteen een forse. Het bedrijf moet dus flink aan de bak, stelt Gerritsen. “Voor binnenkomende postzendingen moet PostNL de zogenoemde ENS-gegevens voor vertrek naar de EU elektronisch aanleveren. ENS staat voor Entry Summary Declaration, oftewel de summiere aangifte. Eerder moest daarin minimaal een voldoende nauwkeurige omschrijving van de goederen zijn opgenomen. In ICS2 moeten meer gegevens worden ingevuld. PostNL wijzigt zijn werkproces om aan deze aangifteverplichting te kunnen voldoen. Ook moet het bedrijf berichten van de Douane kunnen ontvangen en op de juiste wijze afhandelen. Dat hoeft overigens niet allemaal op stel en sprong. Ze hebben tot 1 oktober de tijd om ervoor te zorgen dat we deze data daadwerkelijk gaan krijgen. Daarbij moet je denken aan informatie over onder meer de verzender en ontvanger van een pakketje. Neem een zending die is aangegeven als een stoffensample. Wordt het pakje verstuurd vanaf een adres dat dankzij risicoanalyse van de verbeterde data uit ENS bij ons bekend staat als een medicijnenfabriek? Dan gaat er bij ons een lampje branden. Betreft het misschien een type medicijn dat in de EU verboden is? Maar is de zending gewoon als een toegestaan medicijn aangegeven, dan is er uiteraard minder aanleiding voor een controle. De toegevoegde waarde van ICS2 zit ’m dus echt in die betere informatiepositie. Hoe meer gegevens, hoe groter de kans dat we onregelmatigheden ontdekken.”

Vervroegde risicocheck
Belangrijk is dat de gevraagde gegevens met betrekking tot een zending vóór vertrek van het vliegtuig beschikbaar zijn in ICS 2. Dat geeft EU-landen de mogelijkheid om al vóór opstijgen eventuele risico’s te beoordelen. Gerritsen: “Komt er na een geautomatiseerde analyse op aangiften zo’n mogelijk risico naar voren? Dan kijkt een douanemedewerker of er inderdaad iets aan de hand is. De Douane kan aanvullende gegevens opvragen, of extra screenings laten uitvoeren. We werken daarbij samen met de Koninklijke Marechaussee. Als uit de extra informatie blijkt dat er daadwerkelijk sprake is van een reële dreiging, dan bepaalt de NCTV* of er een zogeheten do-not-load-verklaring wordt afgegeven. In dat geval mag de zending niet worden beladen.”

Helemaal nieuw is zo’n do-not-load-verklaring niet, zegt Gerritsen. “Het principe kennen we ook in de scheepvaart. Maar dat is wel een heel ander type vervoersbeweging. En voor de beoordeling gebruiken we een kleinere dataset. De doorlooptijd is ook een stuk langer dan bij luchtvracht. Daardoor weet je veel langer van tevoren wat er naar Europa wordt vervoerd. Bovendien kun je een vrachtschip – anders dan een vliegtuig – niet echt als wapen inzetten. Tot nu toe is er dan ook nooit een do-not-load-verklaring afgegeven voor een zending via zee. Hoe dat in de luchtvracht zal verlopen? Omdat we pas net zijn begonnen, is dat lastig te voorspellen. Zorgvuldigheid staat uiteraard voorop. We willen niet zomaar een vliegtuig tegenhouden, en daarmee het logistieke proces verstoren. Dat zijn geen lichtvaardige keuzes.”

Nauwere samenwerking binnen EU
Een ander belangrijk nieuw aspect is de gezamenlijke risicobeoordeling. Die vraagt om een nauwere samenwerking tussen lidstaten. Zij hebben elk toegang tot alle summiere aangiften die via ICS 2 binnenkomen. Deze worden verzameld in de Common Repository, een EU-brede databank. Daarnaast voorziet ICS 2 in verschillende rollen: die van Responsible Member State (RMS), Involved Member State (IMS) en Member State of Control (MSC). Gerritsen: “Komt er in Duitsland een pakketje binnen met een eindbestemming in Nederland? Dan kijken wij mee in de risicobeoordeling van onze Duitse collega’s. Duitsland is in dit voorbeeld de RMS, Nederland de IMS. En omgekeerd gaat het net zo. In dat geval is Duitsland de IMS, en Nederland de RMS. Het kan zijn dat wij denken dat er niks aan de hand is, terwijl onze oosterburen toch een risico zien, en contact met ons opnemen. Misschien hebben zij wel een terroristencel in het vizier, voor wie het pakketje bestemd lijkt te zijn. Dan is wellicht een extra screening in het land van herkomst nodig. En kan het zelfs tot een  do-not-load komen.”

Risico’s afgedekt
Gerritsen noemt het verkrijgen van voldoende gegevens van de juiste kwaliteit nog wel een uitdaging. “Dat vraagt iets van álle spelers in de keten. Zo zullen bedrijven hun bestaande IT-systemen moeten verbeteren. Dit om informatie te kunnen delen volgens de nieuwe specificaties. ICS 2 is namelijk op een ander platform ontwikkeld, en er is een standaard format – XML – afgesproken. Bedrijven en toezichthouders in de hele EU gaan daarvan gebruikmaken. Het vraagt bovendien om aanpassing van de interne processen en om het opleiden van de betrokken medewerkers. Dat geldt natuurlijk evenzeer voor aangevers, of hun softwareleveranciers. Verder vraagt ICS2 het nodige van ons als Douane. Zo hebben we een nieuw risicomanagementsysteem ontwikkeld en getest. Om aangevers en hun softwareleveranciers te kunnen ondersteunen en om incidenten te helpen oplossen, zijn helpdeskmedewerkers opgeleid. Iedereen moet beseffen dat deze beweging uiteindelijk alle marktdeelnemers raakt die zich bezighouden met het afhandelen, verschepen en vervoeren van vracht, pakketten en poststukken. Van postbedrijven binnen en buiten de EU tot luchtvrachtvervoerders. En van freight forwarders en logistiek dienstverleners tot zee-, rail- en wegvervoerders.”

* Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid

ICS 2 in stappen
De eerste fase van ICS 2 richt zich op postpakketten van PostNL die via de lucht Nederland binnenkomen. De tweede fase raakt alle luchtvracht. In deze fase worden verdere wijzigingen doorgevoerd op het gebied van tijdelijke opslag en het aanbreng- en plaatsingsbericht. En krijgen vervoerders de mogelijkheid om bepaalde gegevens door andere partijen uit de logistieke keten te laten aanleveren (multi-filing). Zo kan informatie over de daadwerkelijke verzender of ontvanger door die verzendende of ontvangende partij worden ingezonden. De derde en laatste fase staat gepland voor 2024. Dan wordt ICS 2 geheel uitgerold, en gaan de verplichtingen ook gelden voor vracht per schip, spoor of over de weg.

Deel dit bericht