Grensverleggend: de gele stroom vordert met stapjes

De ontwikkeling van volledig betrouwbare logistieke ketens verloopt langzaam. Toch is het goed als bedrijfsleven, wetenschap en overheid zich er samen voor blijven inspannen.

Wie gedegen, veilige data weet te combineren met een integere fysieke goederenstroom, komt mogelijk in aanmerking voor een ideale vorm van douanetoezicht. Binnen de handhavingsvisie Grensverleggend spreken we in dit geval van een gele stroom. De afgelopen jaren zijn diverse proefprojecten afgerond op dit gebied, maar volledig betrouwbare ketens laten zich nog niet aanwijzen in de praktijk van alledag. Mogen we die in de toekomst wel verwachten?

“Die optimale combinatie van én hoogwaardige data én fysieke integriteit van goederen blijkt nu nog een brug te ver”, zegt coördinerend adviseur toezicht en landelijk coördinator AEO Pedro op ’t Hoog. “Een gele goederenstroom in vol bedrijf is er momenteel dan ook niet. De benodigde investeringen moeten van marktspelers komen, en die kiezen vaak voor een van de twee. Soms is men terughoudend, omdat de baten niet tegen de kosten opwegen, of omdat de resultaten tegenvallen. Neem container security devices – oftewel e-seals – die real time met belanghebbende partijen communiceren als er mogelijk iets aan de hand is met vracht. De betrouwbaarheid van deze slimme zegels is bepalend voor het succes, maar die is nog niet altijd op het gewenste niveau. Bovendien: bedrijven investeren niet in dit soort middelen om de Douane een plezier te doen. De ene onderneming heeft belang bij een constante temperatuurbeveiliging van zijn goederen, de andere wil CO2-uitstoot meten, bijvoorbeeld om te kijken of verstekelingen zich in containers hebben verstopt. En halfgeleiderfabrikanten beveiligen zendingen vaak met allerlei sensoren vanwege de hoge waarde die hun producten vertegenwoordigen. Maar dat is lang niet voor alle typen goederen interessant. Bovendien laat niet elk device zich even gemakkelijk uitlezen door de Douane.”

Data zijn de sleutel
De ontwikkeling van de gele stroom kreeg tot nu toe zijn beslag binnen onder meer de Europese researchprogramma’s SSTL (Smart & Secure Trade Lanes), Cassandra en CORE* (Consistently Optimised REsilient secure global supply-chains) en een enkel nationaal project onder auspiciën van de Topsector Logistiek. Samen hebben deze inmiddels nuttige kennis opgeleverd over de keten. Bij CORE draaide het om onderzoek naar de zogeheten data-pipeline, een in eerste instantie commerciële ontwikkeling die ondersteuning en beveiliging van de wereldwijde handel beoogt. De voordelen voor de industrie zijn in beginsel groot, zoals zichtbaarheid van en controle op de gehele logistieke keten. In het project ging het niet alleen om het aantonen van de technische haalbaarheid van het concept, maar ook om het beproeven van concrete business cases. Een succesvolle pilot werd getrokken door Royal FloraHolland. Op ’t Hoog: “De insteek daarvan was om snijbloemen uit Kenia zo snel en veilig mogelijk hun weg te laten vinden naar de Nederlandse veiling. Deze keten kende enkele knelpunten, waaronder een gebrek aan transparantie en het gebruik van een papieren fytosanitair certificaat. Tijdens de pilot werd met behulp van een data-pipeline gebruik gemaakt van brondata – zoveel mogelijk aangevuld met gegevens over de goederen tijdens het transport, van andere schakels in de logistieke keten. Daarnaast werden integriteitsmaatregelen getroffen om zendingen te beveiligen. Communicatie binnen de business en met autoriteiten kwam tot stand middels een tweetal dashboards. Behalve duidelijke winst voor Royal FloraHolland, leverde dit ook voordelen op in de samenwerking tussen Douane en NVWA. In deze keten kunnen we nu spreken van coordinated border management.”

“Deze aanpak is nu staande praktijk en wordt doorontwikkeld”, stelt Op ’t Hoog. “Sterker nog, Royal FloraHolland heeft al eens gesuggereerd deze methode ook te willen inzetten na Brexit. Tenslotte gaat zo’n driekwart van de Keniase bloemen na binnenkomst op Schiphol door naar het Verenigd Koninkrijk – en dat is straks een derde land.”

Bescheiden hoeveelheid vracht
Dan SSTL. Ook daarin staat de uitwisseling van veilige en betrouwbare data centraal, aldus Op ’t Hoog. “Het programma is in eerste instantie opgezet als samenwerkingsverband tussen Europa en China, later is Hongkong hier nog aan toegevoegd. Er is een duidelijk verschil met CORE: daar is sprake van hergebruik door overheden van data die commerciële partijen met elkaar delen, terwijl het bij SSTL douanediensten zijn die informatie uitwisselen. Goederen willen we het liefst bij vertrek al gecontroleerd hebben door de Chinese douane. En het werkt natuurlijk twee kanten op: in SSTL-verband seinen we onze Chinese collega’s in dat een zending gereed is voor vertrek en delen we onze bevindingen met hen.”

SSTL draait intussen al meer dan tien jaar, en is tussentijds uitgebreid met de modaliteiten lucht en trein. In 2016 is bovendien een nieuwe Joint Administrative Arrangement EU-China vastgesteld, waardoor het programma een permanent karakter heeft gekregen. “Het klinkt mooi, maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat we over een bescheiden goederenstroom praten, met een handjevol deelnemende bedrijven”, vervolgt Op ’t Hoog. “Vorig jaar zaten we op zo’n 100.000 containers die onder SSTL-vlag Europa binnenkwamen, waarvan er zo’n 10.000 voor ons land waren bestemd. Wanneer je dat afzet tegen de totale hoeveelheid containers die door onze havens gaat, houd je een gering percentage over.”

Stapjes blijven zetten
“De vorderingen binnen de gele stroom gaan soms minder snel dan we allemaal zouden willen”, besluit Op ’t Hoog. “Toch is het van groot belang dat we samen met handel, logistiek en wetenschap de juiste stapjes blijven zetten, om onze leidende positie op het vlak van data en detectie te behouden. De ontwikkelingen daar zullen de nabije toekomst grotendeels bepalen, voor zowel bedrijfsleven als Douane. Belangrijk is dat onze dienst de handhaving binnen de gele stroom blijft vormgeven op basis van de waarborgen die logistieke marktpartijen zelf bieden. Hier ligt dus ook een verantwoordelijkheid voor onze private partners. Hoe meer data en hoe meer informatie over de betrouwbaarheid daarvan, des te kleiner de kans dat de Douane moet interveniëren in de keten.”

* ‘Douane inZicht’ besteedde vorig jaar uitgebreid aandacht aan CORE. Ook TradeLens werd toen belicht, een blockchainoplossing voor het verzamelen, delen en hergebruiken van data over gehele logistieke ketens. Van het mondiale platform – ontwikkeld door IBM en Maersk – maken inmiddels steeds meer rederijen, verladers, im- en exporteurs gebruik.

Deel dit bericht